Temel Sanat ve Tasarım Eğitimi - Sorularla Öğrenelim

Ünite 1

Soru: Genellikle “güzel” şeyler nasıl türde özel bir tepki uyandırır?

Cevap: Genellikle “güzel” şeyler bir tür özel tepki, bir “estetik tepki” uyandırır.

Soru: Bir dönem içinde kalıplaşmış sanatsal kuralları ve anlayışları aşarak onları değiştirme amaçlı üretilen ve çoğu zaman kendi dönemlerinde ağır eleştirilere maruz kaldıktan sonra tarihsel süreçte kabul gören sanatsal hareketlere verilen genel isim nedir?

Cevap: Avangart sanat tanımı bir dönem içinde kalıplaşmış sanatsal kuralları ve anlayışları aşarak onları değiştirme amaçlı üretilen ve çoğu zaman kendi dönemlerinde ağır eleştirilere maruz kaldıktan sonra tarihsel süreçte kabul gören sanatsal hareketlere verilen genel isimdir.

Soru: Genel olarak sanat kuramları kaç temel kategoride incelenir ve nelerdir?

Cevap: Genel olarak 4 temel kategoride incelenen sanat kuramları; temsil ve taklit teorisi, dışavurum teorisi, biçimcilik ve estetik deneyim teorisi olarak karşımıza çıkar.

Soru: Zanaatlar hangi beceriyle ilgilidir ve zanaatkarın ürettiği nesne öncelikle ne değeri taşımaktadır?

Cevap: Zanaatlar el becerisi ile ilgilidir. Zanaatkâr araçlardan da faydalanabilen ve tasarladığı ürünü bir ham maddeye şekil vermek suretiyle ortaya koyan kişidir. Zanaatkârın ürettiği nesne öncelikle bir kullanım değeri taşımaktadır. Kullanım değeri bir eylemi gerçekleştirirken o nesneye duyulan ihtiyaç ile ilgilidir.

Soru: Orta Çağ’ın son dönemlerinde ve öncesinde sanat eserlerine ödeme yapan patronlar kimlerdir?

Cevap: Modern dönemden önce, sanat eserlerine ödeme yapan patronlar genel olarak din adamları ve aristokrat olarak tanımlanan soylu kişilerdi. Orta Çağ’ın son dönemlerinde yavaş yavaş üçüncü bir grup daha sanat alıcısı olarak ortaya çıktı. Bunlar tüccar sınıfı olarak tanımlanan ve kapitalist sistemle birlikte aristokrasinin yerini alacak sınıftır.

Soru: <ol start="18"> <li>yüzyılla birlikte pek çok düşünür sanat ve zanaat arasındaki ayrımı nasıl yapar?</li> </ol>

Cevap: <ol start="18"> <li>yüzyılla birlikte pek çok düşünür sanat ve zanaat arasındaki ayrımı yaparken sanatı ayrıcalıklı bir konuma yerleştirmiştir. Böylece en genel anlamda sanat ustalık ve el becerisinin üstünde ve ötesinde, bir içeriği ve anlamı barındıran düşünce ve duygu üretme yetisine sahip estetik nesneler olarak görülür. Bu durumda zanaat sadece el becerisi ve ustalıkla üretilen, kullanım değeri taşıyan gündelik sıradan nesnelerin üretimini tanımlarken sanat; bir içerik ve anlamın el becerisi ve ustalıkla nesneleşmesini tanımlar.</li> </ol>

Soru: <ol start="19"> <li>yüzyıl İngiltere’sindeki ‘Sanat ve zanaat’ orijinal ismi ile ‘Arts and Crafts’ hareketinin fikir sahipleri kimlerdir?</li> </ol>

Cevap: Yeni sanat biçimlerini doğuran sosyal, ekonomik ve teknolojik değişimlerin tarihindeki en açık örneklerden biri, 19. yüzyıl İngiltere’sindeki ‘Sanat ve zanaat’ orijinal ismi ile ‘Arts and Crafts’ hareketidir. Bu hareket eleştirmen John Ruskin ve sanatçı William Morris’in fikirleriyle şekillenmiştir.

Soru: Günümüzde en eski sanat teorisi olarak kabul edilen hangisidir?

Cevap: Her ne kadar taklit teorisi olarak tanımlansa da teori özellikle temsil kavramıyla da yakından ilişkilidir. Taklit teorisi günümüzde en eski sanat teorisi olarak kabul edilmektedir.

Soru: Eş anlamlı Tasvir ve Betimleme kelimesi nasıl tanımlanabilir?

Cevap: Tasvir kelimesi betimlemek kelimesiyle eş anlamlıdır. Her iki kelime de “Bir nesnenin, kendine özgü niteliklerini tam ve açık
bir biçimde söz, resim veya yazı ile anlatmak” anlamını taşır (TDK, 2021).

Soru: Sanatçıların örneğin manzara resimlerinde bile fiziksel özelliklerinin üstüne çıkarak öznel bir anlam yaratabilecekleri iddiası hangi akımla ilişkilendirilir?

Cevap: Sanatçıların örneğin manzara resimlerinde bile fiziksel özelliklerinin üstüne çıkarak öznel bir anlam yaratabilecekleri iddia edildi. Sanat kavrayışında bu önemli değişim Romantizmle de ilişkilendirilmiştir.

Soru: Sanatı tanımlamak adına üretilen dışavurum teorisi İngilizce “Expression Theory” nasıl açıklanabilir?

Cevap: Sanatı tanımlamak adına üretilen dışavurum teorisi İngilizce “Expression Theory” olarak literatüre girmiştir. ‘Expression’ kavramı ifade etmek, iletişim kurmak ve dışa vurmak anlamlarına gelir. Bu sebeple bu kuram bazı kaynaklarda ifade teorisi veya iletişim teorisi şeklinde de tanımlanır. Türkçede en yaygın kullanımı ise dışavurumdur.

Soru: Dışavurum teorileri Tolstoy’un etkisi altında olmakla beraber zaman içinde farklılaşan kaç temel kategoriye ayrılmışlardır ve bunlar nelerdir?

Cevap: Dışavurum teorileri Tolstoy’un etkisi altında olmakla beraber zaman içinde farklılaşan iki temel kategoriye ayrılmışlardır. Sanatçı merkezli dışavurum teorisi, sanatçıların sanatlarında kendi duygularını ifade ettiklerini iddia eder. İzleyici merkezli dışavurum teorisi ise izleyicilerin sanata duygusal olarak tepki verdiğini iddia eder. Bunlardan birincisine kendini ifade etme
teorisi, ikincisine ise duygusal katılım teorisi de denilmektedir.

Soru: Biçimciliğin ortaya çıkışında hangi süreçler ve akımlarla ilgilidir?

Cevap: Biçimciliğin ortaya çıkışı, modern sanat veya modernizm olarak bilinen süreçteki resim ve heykeldeki gelişmelerle
ilgilidir. Kübizm ve Minimalizm gibi akımlar da dahil olmak üzere bu sanat anlayışında soyutlamaya yöneliş söz konusudur.

Soru: Sanatın, günlük deneyimlerin acı veren dünyasından kaçmanın bir yolunu sağladığını iddia eden kimdir?

Cevap: Arthur Schopenhauer sanatın, günlük deneyimlerin acı veren dünyasından kaçmanın bir yolunu sağladığını iddia etti.

Soru: Plastik sanatlarda bir sanatsal ürünün var olabilmesi adına hangi ilişki ön koşuldur?

Cevap: Öz ve biçim ilişkisi plastik sanatlarda bir sanatsal ürünün var olabilmesi adına ön koşuldur. Öz biçimden önce gelir ve biçim öze göre üretilir.

Soru: İyi tasarım hangi ikili arasındaki ortaklıktan doğar?

Cevap: İyi tasarım, sanatsal “biçim” ve fayda olarak “işlev” arasındaki ortaklıktan doğar.

Soru: Görsel iletişim tasarımcı için üretim aşamasında, sanatsal anlamı üretmek adına kaç türlü seçenek söz konusudur?

Cevap: Görsel iletişim tasarımcı için üretim aşamasında, sanatsal anlamı üretmek adına kapalı ve açık metinler olarak iki seçenek söz konusudur. Her iki tutumda da sanatsal üretimi gerçekleştirecek kişilerin göstergeleri ve onların sanatsal kullanışlarını çok iyi tasarlaması gerekmektedir.

Soru: Çirkinliğin farklı türlerinin nasıl sanatsal bir şekilde yaratıldığını Çirkinliğin Tarihi isimli önemli eserinde inceleyen kimdir?

Cevap: Umberto Eco, çirkinliğin farklı türlerinin nasıl sanatsal bir şekilde yaratıldığını Çirkinliğin Tarihi isimli önemli eserinde incelemektedir. Bu eserde çirkin bedenler, kötü varlıklar, varlığa zarar veren olayların hemen her dönemde sanatsal üretimin içinde olduğu ve ustaca biçimlendirildiği anlatılır.

Soru: Hangi yüzyılda estetik sistemli felsefe hâline gelmeye başlamıştır?

Cevap: Estetik, Yunanca ‘aisthētikos’ kelimesinden, duyularla algılanabilen şeyler anlamına gelen ‘aisthēta’dan türetilmiştir. 18. yüzyılda estetik sistemli felsefe hâline gelmeye başlamıştır.

Soru: Geleneksel teorileri, biçimleri, teknikleri, malzemeleri ve geleneksel sergileme yöntemlerini reddeden ve sıra dışı ve sanat karşıtı olarak tanımlanacak kavramlar pratikte kimlerle özdeşleştirilir?

Cevap: Geleneksel teorileri, biçimleri, teknikleri, malzemeleri ve geleneksel sergileme yöntemlerini reddeden sanatçılar oldukça sıra dışı ve sanat karşıtı olarak tanımlanacak örnekler sergilemişlerdir. Bu kavramın pratikte Dada ve Neo-Dada ile özdeşleştirildiği bilinmektedir.

Ünite 2

Soru: Tasarım nasıl bir eylem olarak tanımlanabilir?

Cevap: Tasarım, yeni bir ürün oluşturmak amacıyla zihinde canlandırılarak gerçekleştirilen, biçimsel estetik problemleri araştırma
ve çözme eylemidir.

Soru: Tasarım kavramının temel karakteristik özelliklerini nasıl örneklendirebiliriz?

Cevap: Tasarım kavramının temel karakteristik özelliklerini aşağıdaki şekliyle örneklendirebiliriz:
• Tasarım, yaratıcı nitelikteki sürecin kendisi olmakla birlikte faaliyet için gerekliliği söz konusu olan eskiz ve planların hazırlanması aşamasındaki çalışmaları kapsar.
• Tasarım, bir yapının fiziksel niteliklerini bütünleştiren yaratıcı, işlevsel bir süreçtir.
• Süreç olarak tasarım, teknoloji ve estetik arasındaki bilgi ve kaygılardan gerçekleştirilen özgün ve yaratıcı bir üründür.
• Tasarım, mevcut bilgi ve düşüncenin planlı ve yenilikçi bir şekilde kullanılmasını sağlayan hem nihai ürün olarak hem de yaratıcılığı yaratan bir süreçtir.
• Tasarım süreci kullanıcıların ilgi, beğeni ve ihtiyaçları dikkate alınarak gerçekleştirilen inovatif bir pratiktir.
• Toplumun ihtiyaçlarına göre evrensel bir nitelik taşıma özelliğine sahiptir.

Soru: Tasarım süreçleri: Farklı kaynaklarda birbirlerine çok benzemekle birlikte, grafik tasarımının aşamaları nelerdir?

Cevap: Tasarım süreçleri: Farklı kaynaklarda birbirlerine çok benzemekle birlikte çeşitli aşamalardan oluştuğu sonucuna varabiliriz. Aşağıda grafik tasarımının aşamalarına ilişkin bir örnek verilmiştir (Becer, 1997):
• Problemin Tanımı
• Bilgi toplama
• Yaratıcılık ve Buluş Süreci
• Çözüm Bulma
• Uygulama

Soru: Yeni medya tasarımı hangi tasarım türlerini ve tasarım pratiklerini kapsar?

Cevap: Yeni medya tasarımı tüm görsel iletişim ve etkileşim tasarımları, bilgi işlem tasarımı, yazılım türleri ve tasarımları, web tabanlı uygulamaları, hareketli tasarım türleri ve diğer tüm teknolojik tasarım pratiklerini içeren geniş bir alanı kapsamaktadır.

Soru: Tasarım Odaklı Düşünme, (Design Thinking) nasıl tanımlanabilir bir süreçtir?

Cevap: Tasarım Odaklı Düşünme, (Design Thinking) kullanıcıları anlamayı, varsayımlara meydan okumayı, sorunları yeniden tanımlamayı ve prototip ve test için yenilikçi çözümler yaratmayı amaçlayan doğrusal olmayan, yinelemeli bir süreçtir.

Soru: İnovasyon kelimesinin en genel ve basit tanımı nedir?

Cevap: İnovasyon kelimesinin kullanım alanlarına göre farklı tanımları vardır. En genel ve basit tanıma göre “inovasyon” yenilik ya da yeni yöntemlerin kullanılması, olarak ifade edilir.

Soru: Tasarım odaklı düşünme hangi süreçlerinden oluşmaktadır?

Cevap: Tasarım düşüncesi doğrusal olmayan esnek ve akışkan bir sürecin karşılığıdır. Tasarım odaklı düşünme; “Empati, Tanımlama, Fikir Edinme, Prototip Oluşturma ve Test Etme” süreçlerinden oluşmaktadır.

Soru: Yetenek genel olarak nasıl tanımlanabilir?

Cevap: Yetenek: “Bir duruma uyma konusunda organizmada bulunan ve doğuştan gelen güç, kapasite”. Yani formel bir öğrenme
olmaksızın doğuştan gelen, anlık gelişen doğal iş başarma yetkinliği olarak ifade edilebilir.

Soru: Görsel İletişim Tasarımı, nasıl yaratıcı bir süreçtir?

Cevap: Görsel İletişim Tasarımı, yeni medya teknolojilerini kullanarak tasarımı birleştirerek kurgulayan iletişim ve etkileşimi sağlayan, kuran yaratıcı bir süreçtir. Görsel iletişim tasarımı, günümüzde tüm dijital medya üzerinden tasarım konularındaki
problemlere çözüm arayan, üreten, tasarlayan yeni uzmanlık alanların bir karşılığıdır.

Soru: Görsel iletişim bağlamında grafik tasarımın pazarlama ile olan ilişkisini nasıl sınıflandırılabilir?

Cevap: Görsel iletişim bağlamında grafik tasarımın pazarlama ile olan ilişkisini aşağıdaki şekilde sınıflandırabiliriz:
• Reklam ve Tanıtım
• Kurumsal Kimlik
• Algı ve İkna

Soru: İletişim genel olarak nasıl tanımlanabilir?

Cevap: İletişim, bilgiyi bir yerden, kişiden veya gruptan diğerine aktarma eylemidir. Her iletişim gönderici, mesaj ve bir alıcı içerir. İletişim, fikirleri ve duyguları ifade etme veya insanlara bilgi verme faaliyeti veya süreci olarak da tanımlanabilir.

Soru: İletişim süreci kaç temel ögeden, ana bileşenden oluşmaktadır?

Cevap: İletişim sürecindeki bu temel ögeler kaynak, mesaj, kanal alıcı ve geri bildirimdir. İletişim süreci dört ana bileşenden oluşmaktadır.

Soru: Soyutlama kavramı ve Sanatta “soyut sanat” terimi nasıl açıklanabilir?

Cevap: Soyutlama kavramı somut anlamlı bir sözcüğün, soyut anlam kazanmasıdır. Sanatta “soyut sanat” terimi ise, amacın sanatı tasvir etmenin ötesinde sanatı algı ve etkileme bağlamında bir geliştirme süreci olarak figüratif olmayan sanat eserlerine atıfta bulunulduğu anlamına gelir.

Soru: Görsel soyutlamanın nihai tanımının ne olduğu söylenir?

Cevap: Görsel soyutlamanın nihai tanımının dil olduğu söylenir. Bir görüntü binlerce kelimeyle anlatılabilir ama tam tersi de doğrudur. Tek bir kelime, tanımladığı nesneyle ilgili herhangi bir görsel veya fiziksel özellik taşımasa bile, beynimizde
yine aynı sayıda görüntüyü tetikleyebilmektedir.

Soru: İsmail Tunalı tasarımı nasıl tanımlar?

Cevap: Tunalı’ya (2020) göre tasarım sadece mühendislik işi değildir, düşünen insanın bilim, felsefe, teknik ve sanatta yeni tasarım modelleri yaratmasıdır. Tasarım felsefesi olarak estetik, bilimlerle de yakın ilgi içindedir, yalnız epistemolojik değil, aynı zamanda ontolojik bir ilgi içindedir.

Soru: Brenne, okul ortamında bazı karakteristik bir estetik deneyimden söz etmenin mümkün olduğunu ifade ediyor, bunlar nelerdir?

Cevap: Brenne, estetik deneyimin duyusal algılara dayanan, bireyin sanatsal deneyimiyle/gelişimiyle ilgili bir algı süreci olduğunu ifade eder. Brenne, okul ortamında bazı karakteristik bir estetik deneyimden söz etmenin mümkün olduğunu ifade ediyor, bunlar:
<ul> <li>Deneyim geniş bir alanı kapsar.
• Deneyim derindir.
• Deneyim zamanla biçimlenir.
• Deneyim bir süreç biçimidir.
• Deneyim dinamik bir modeldir.
• Deneyim entelektüellikten bağımsız olamaz.</li> </ul>

Soru: Sanatsal üslup nasıl bir kavramdır?

Cevap: Sanatsal üslup kavramı, sanat yapıtının yapısındaki yasallıkları, sanatçının düşünüş biçimi, anlayış, algı ve ifade tarzları anlamında kullanılan bir kavramdır.

Soru: Tasarımın kuramsal temelleri hangi birikimlerden beslenir?

Cevap: Tasarımın kuramsal temelleri kültür ve entelektüel birikimlerden beslenir. Kültür, aynı zamanda tasarımın entelektüel araçlarıdır.

Soru: Bozkurt Güvenç’e göre kültür tanımı ve kapsamı nelerdir?

Cevap: Bozkurt Güvenç’e göre kültür:
• Bir toplumun ya da bütün toplumların birikimli uygarlığıdır.
• Belli bir toplumun kendisidir.
• Bir dizi sosyal süreçlerin bileşkesidir.
• Bir insan ve toplum teorisidir.

Soru: Çağdaş dünyada entelektüel kelimesinin anlamı nelerdir?

Cevap: Entelektüel ne demek sorusuna verilecek yanıtlar günümüzde değişmiştir. Çağdaş dünyada entelektüel kelimesinin anlamı şu şekildedir:
• Kapsamlı bilgi ve birikim gerektiren soyut konularla derinlemesine ilgilenen kişi.
• Mesleği, mal ve hizmet üreten diğer meslek gruplarından farklı olarak fikir ve bilgi üretmek ve/veya yaymak olan kişi (akademisyenler, bilim insanları vb.).
• Kültür ve sanat konularında uzman kabul edilen, bu konulardaki bilgisi birikimi kültürel bir otorite olmasına olanak sağlayan ve toplum karşısında çeşitli konularda değerlendirmeler yapan kişi.

Ünite 3

Soru: Bilimsel düşünme nedir?

Cevap: Bilimsel düşünme, tümevarım, tümdengelim, deneysel tasarım, nedensel akıl yürütme, kavram oluşturma, hipotez testi gibi hem bilimin içeriği hakkında düşünmeyi hem de bilim alanına nüfuz eden bir dizi akıl yürütme sürecini ifade eder.

Soru: Eleştirel düşünme nedir?

Cevap: Eleştirel düşünme akıl yürütme/muhakeme, gözlem, deneyim, yansıtma, analiz yapabilme, değerlendirme, problem çözme gibi zihinsel/ bilişsel süreçlerden oluşan pratik düşünme şeklidir.

Soru: Kavramsal düşünme nedir?

Cevap: Kavramsal düşünme, anlayışı derinleştirmek, yeni fikirler yaratmak ve geçmiş kararları yansıtmak için soyut, farklı fikirleri birleştirme pratiğidir.

Soru: Görsel düşünme nedir?

Cevap: Görsel düşünme, karmaşık kavramları eleştirel olarak düşünmek ve açıklamak için görsel ögelerin ve araçların kullanımına dayanan bir metodolojidir.

Soru: Sezgisel tasarım sonuçlarının önemli göstergeleri nelerdir?

Cevap: Keşfedilebilirlik, elde edilebilirlik, anlaşılabilirlik, duyarlı geri bildirim, öngörülebilirlik, verimlilik gibi kavramlar sezgisel tasarım sonuçlarının önemli göstergeleri arasında yer almaktadır.

Soru: Analitik düşünce nedir?

Cevap: Analitik düşünce mantıksal/muhakeme tabanlı bir düşünce biçimidir. Bir problemi veya sorunu küçük parçalara ayırıp, alt başlıklar hâlinde karmaşık durumları değerlendirme ve çözüme ulaştırma yaklaşımıdır.

Soru: Iraksak düşünme nedir?

Cevap: Iraksak düşünme, tek bir başlangıç noktasından veya var olan bilgilere dayalı olarak birden fazla farklı düşünceler üretme yeteneğini içerir. Iraksak düşünme yaratıcılığın gelişimini olumlu etkileyen bir kavramdır.

Soru: Kültür nedir?

Cevap: Kültür, bir toplumun duygu ve düşünce birliğini oluşturan, gelenek, örf/adet gibi olgu ve yaşanmışlıklara dayalı, ritüeller ve her türlü yaşayış, düşünce ve sanat varlıklarının tümü.

Soru: İmge nedir?

Cevap: İmge, bireyin hayalinde oluşturduğu düşünce ve duygularla ilgili kavramları içeren ve bu kavramları simgeleştiren zihinsel görüntülerdir.

Soru: İmge tasarımı nedir?

Cevap: İmge tasarımı, tasarımcının çeşitli imgeler üzerine yapılandırılmış pratiklerle kurgulanmış bir organizasyonun oluşturulma süreci olarak ifade edilebilir.

Soru: Bilişsel psikolojiye göre soyut düşünme nedir?

Cevap: Soyut düşünme, bilişsel psikolojiye göre, düşünme sürecinde genellemelerin ve kavramların kullanıldığı bilişsel düşünmenin gelişimindeki en karmaşık aşamadır.

Soru: Soyut akıl yürütme nedir?

Cevap: Soyut akıl yürütme, eldeki verilerin mantıksal sonuçlarına ulaşmak için gerçekleştirilen bilişsel bir mekanizmadır.

Soru: Gösterge bilim nedir?

Cevap: Gösterge bilim, herhangi bir durumu, kavramı veya bir nesneyi anlamlandırma, anlama biçimidir. Gösterge bilim, dünya ile iletişim kurmamızı, yeni anlam ve anlamlar üretmemizi sağlayan iletileri/mesajları okumamıza/sorgulamamıza yardımcı olan bir bilim dalıdır.

Soru: Charles Sanders Peirce’a göre İkon nedir?

Cevap: İkon: Nesnesinin sahip olduğu niteliklerinden dolayı nesnesine gönderme yapan göstergedir.

Soru: Simge nedir?

Cevap: Simge, görünen gerçek ögelerin/ nesnelerin çabuk algılanan benzerliklerini grafiksel bir biçimde temsil eder. Diğer bir tanımda ise duyularla ifade edilemeyen temsillerdir.

Soru: Sembol nedir?

Cevap: Sembol, bir ürünü veya ürüne ait ortak bir anlamı ifade eden, değişkenlik göstermeyen fikirleri temsil eder.

Soru: Görsel algı nedir?

Cevap: Görsel algı, gözümüze giren ışık yoluyla beynin görsel uyaranları alma, yorumlama ve bunlara göre hareket etme yeteneğidir.

Soru: Açık metin nasıl bir metin türüdür?

Cevap: Açık metin, okuyucu ile buluştuğunda ortaya çıkabilecek alternatif anlamları kapatmaya çalışmayan ve kolayca elde edilebilen tek bir anlamın altını çizmek istemi olmayan, tersine zengin ve karmaşık okumalara olanak sağlayan metin türü.

Soru: Mit nedir?

Cevap: Mit, genellikle kökeni bilinmeyen ve kısmen geleneksel olan, gerçek olaylarla ilişkilendirilen doğaüstü güçlerle ve özellikle dinî inançlarla, insanların ve Dünya’nın yaratılışıyla bağlantılı olan sembolik bir anlatı.

Soru: Mitoloji nedir?

Cevap: Mitoloji, evrenin doğasını ve yaratılışını, inanç ve kültürleri ve daha genel bir anlamda mitleri araştıran, inceleyen söylencelerin tümünü kapsayan bir alandır.

Ünite 4

Soru: Tasarım süreci hangi evrelerden oluşmaktadır?

Cevap: Problemin tanımı, bilgi toplama, yaratıcılık ve buluş süreci, çözüm bulma, uygulama.

Soru: Eskiz nedir?

Cevap: Eskiz, sanat ve tasarım geliştirmek için
yapılan ön çizimler veya taslak çizimlerdir.

Soru: Grafik tasarımında en sık rastlanan taslak
türü nedir?

Cevap: Grafik tasarımında en sık rastlanan taslak
türü, ressamın adını taşıyan onun kare ve
dikdörtgen biçimlerine dayalı kompozisyonun oluştuğu tipografiyle birlikte görsel unsurların da vurgulandığı Mondrian
taslaklarıdır.

Soru: Sirk taslakların belirleyici özellikler nelerdir?

Cevap: Ticari bir ürünün belirli bir kitleye sunumunda kullanılan sirk taslakların belirleyici özelliği boyut, biçim ve ton değişikliğine dayalı bir çeşitlilikte olmasıdır (Becer, 2008).

Soru: Kaç çeşit marker üretilmektedir? Farklarını açıklayınız.

Cevap: Üç değişik boyda üretilen markerlardan geniş uçlu marker geniş alanları boyamak için, orta uçlu marker detayları çizmek için, ince uçlu markerlar ise desenlerin dış hatlarını çizmek için tercih edilir.

Soru: Tasarım ve sanatta kullanılan boyalar kaça ayrılmaktadır? Örnek veriniz.

Cevap: Tasarım ve sanatta kullanılan boyalar su bazlı ve su bazlı olmayan olarak ayrılır. Akrilik, sulu boya, guaj boya ve ekolin su bazlı boyalardır. Yağlı boya ise adından da anlaşılacağı gibi su bazlı olmayan bir boyadır.

Soru: Neden sulu boya tekniğini kullanırken kâğıdı çalışılan düzleme bantlamak tavsiye edilir?

Cevap: Sulu boya tekniğini kullanırken kâğıdı çalışılan düzleme bantlayarak çalışmaya başlamak su nedeniyle oluşabilecek dalgalanmaları daha kolay kontrol etmeyi sağlayacaktır.

Soru: Yağlı boya nasıl elde edilmektedir?

Cevap: Yağlı boya “karanfil, keten, haşhaş ve ceviz gibi yağların çeşitli dolgu maddeleriyle karıştırılması sonucu elde edilen bir boya türüdür”

Soru: Tempera nedir?

Cevap: Tempera; organik malzemelerden (hayvansal ve bitkisel) elde edilen toz kök boya olarak da adlandırılan ince toz boyalar ve yumurta sarısının karıştırılmasıyla elde edilen ressamların hazırlayıp kullandıkları en eski boya çeşididir.

Soru: Neden akrilik boya yağlı boyaya bir alternatif olarak görülmektedir?

Cevap: Günümüzde akrilik boyanın çabuk kuruma özelliğinden dolayı yağlı boyaya bir alternatif oluşturduğu da söylenebilir.

Soru: Akrilik boyanın yağlı boyadan farkı nedir?

Cevap: Akrilik boya, yağlı boya benzeri kapatıcı bir boya olabilmesinin yanında yağlı boyadan farkı su ile inceltilmesidir. Su bazlı olması nedeniyle çabuk kuruma ve hızlı çalışma olanağı sağlar.

Soru: Kolaj tekniğini açıklayınız?

Cevap: Kolaj, kâğıt, kumaş parçaları, fotoğraf ve farklı çeşitlikte malzemelerin kesilip yapıştırılarak bir araya getirilmesiyle oluşturulan bir görüntü tekniğidir.

Soru: Postmodern sanat kapsamında ele alınan yerleştirme (enstelasyon) kavramını açıklayınız?

Cevap: Postmodern sanat kapsamında ele alınan yerleştirme (enstelasyon) Yılmaz’a (2006, s. 215) göre yine kesyap, kurgu ve toplama mantığının bir uzantısı olan bir tür ve yöntemdir. Enstelasyonların hazır yapıt niteliğinde güzel çirkin tartışmalarının olduğu “sanat nesnesi” kavramını yıktığı, birer soru işareti niteliğinde aktif bir eleştiri üzerine
temellendiği söylenebilir (Paz, 2017, s. 28).

Soru: Monotip baskı nedir? Açıklayınız.

Cevap: Monotip baskı; tek tip baskı imkânı veren bir özgün baskı uygulama türüdür. Yüksek baskı, kalıp üzerinde oyulan kısımlar kısımlar yerine oyulmayan yüksekte kalan kısımlara boya verilmesiyle uygulanan bir tekniktir (Alakuş, Mercin, 2011, s. 290). Linolyum, ahşap, alçı döküm ile elde edilen kalıpların oyularak kullanılması ile yapılan baskılar da yüksek baskı türüne girer.

Soru: Linol baskı nasıl uygulanmaktadır?

Cevap: Linol baskı, linolyum üzerine oyulduktan sonra yüksek kalan kısımlarının basılması ile yapılır.

Soru: Çukur baskı nasıl elde edilmektedir?

Cevap: Çukur baskı, desenin doğrudan çelik, çinko, bakır plakalar gibi yüzeylere/kalıba kazınması, çizilmesi, derinleştirilmesi ile elde edilen baskı türüdür. 14. yy. dan itibaren Avrupa’da kullanılmaya başlanan 15. yy. yıldızı Albert Dürer’in de uyguladığı bu baskı sanatında kazıma işlemi için çelik uçlu kalemler kullanılmaktaydı; 17. yy. da ise Rembrandt’ın da uyguladığı baskı sanatı zamanla aside yedirme yöntemiyle oyma tekniği kolaylaştırılmıştır (Südor, 2006).

Soru: Bir çerçeve üzerindeki eleğin basılması istenen bölgelerin geçirgen hâle getirilerek diğer bölgelerin maskelenmesiyle yapılan bir baskı çeşidine ne ad verilir?

Cevap: Serigrafi; “bir çerçeve üzerindeki eleğin basılması istenen bölgelerin geçirgen hâle getirilerek diğer bölgelerin maskelenmesiyle yapılan bir baskı çeşididir” (Uçar, 2019, s. 304).

Soru: Türkiye’de kullanılan baskı kâğıdı boyutları nelerdir?

Cevap: 1. hamur kâğıtlar: 57x82 cm, 68x100 cm,
70x100 cm
2. hamur kâğıtlar: 57x82 cm, 68x100 cm
3. hamur kâğıtlar: 57x82 cm, 68x100 cm
Kuşe kâğıtları : 57x82 cm, 70x100 cm
Bristol ve kromolüks kartonlar: 70x100 cm
Pelür kâğıtlar: 59x92 cm
Çıkartma kâğıtları: 50x70 cm

Soru: 2. hamur kâğıtlar nelerden üretilmektedir?

Cevap: 2. hamur kâğıt; selüloz ve ağaç hamurunun karışımından üretilen 1. kâğıda göre daha krem olan kâğıt türleridir.

Soru: Sıcak-pres kâğıt nedir? Açıklayınız.

Cevap: Sıcak-pres kâğıdı: “Sert, kaygan yüzeyi olan bir kâğıttır. Sıcak press kâğıtlarının bazı örnekleri tabaka şeklinde üretilen bristol kartonu, çizim kartonu, kaligrafi kâğıtlarıdır (Albert, Wolf, 2012, s. 8).”

Ünite 5

Soru: Tasarım dilinde, tasarımın ögeleri nelerdir?

Cevap: Tasarım dilinde çizgi, nokta, düzlem, hacim, biçim, boyut, renk, doku, yön, konum, boşluk, leke gibi temeller tasarımın ögeleri olarak adlandırılır.

Soru: Tasarımın kavramsal ögeleri nelerdir?

Cevap: Tasarımın temel ögeleri olan nokta, çizgi, düzlem ve hacim tasarımda kavramsal ögelerdir.

Soru: Mekân içindeki bir pozisyonu gösteren yer, belirleyici bir işaret olarak tanımlanan kavram nedir?

Cevap: Nokta mekân içindeki bir pozisyonu gösteren yer, belirleyici bir işarettir.

Soru: Düzensizlik hissi uyandırmak için hangi tür çizgiler tercih edilir?

Cevap: Zikzak çizgiler düzensizlik hissi uyandırmak için kullanılabilir.

Soru: Tasarımda düzlem nedir?

Cevap: Sanat ve tasarım alanında iki boyutlu düz bir yüzeyde düşüncelerin ve duyguların görselleştiği yere düzlem denir.

Soru: Kompozisyonun ya da tasarımın elemanlarının özgün yerleştirilmesi, düzenlenmesi ve bütünde bunların görünüşüne ne ad verilir?

Cevap: Biçim, kompozisyonun ya da tasarımın elemanlarının özgün yerleştirilmesi, düzenlenmesi ve bütünde bunların görünüşüdür.

Soru: Algıda zihnin düzenlenmiş formları tek tek parçalar hâlinde algılamadan önce bütünü görmeye yatkın olması hangi ilke ile açıklanabilir?

Cevap: Zihnimiz şeklin bütününü görmeye alışmıştır. Bu durum ilk olarak Almanca form anlamına gelen Gestalt’tan adını alan bir algılama ilkesidir. İlke algıda zihnin düzenlenmiş formları tek tek parçalar hâlinde algılamadan önce bütünü görmeye yatkın olması olarak tanımlar.

Soru: Ana renkler nelerdir?

Cevap: Ana renkler, diğer renklerin karışımıyla elde edilemeyen sarı, mavi ve kırmızıdan
meydana gelir.

Soru: Armoni nedir?

Cevap: Armoni, bir rengin farklı değerde ve yoğunlukta tekrarlanarak dolaşımına ya da
başka renkler içinde dolaşımına denir.

Soru: Tasarımda oran nedir?

Cevap: Nesnenin kendi içinde ya da diğer nesnelerle renk, biçim, leke ya da boyut açısından dengeli bir bütünlük oluşturması tasarımda oran olarak tanımlanabilir.

Soru: Altın Oran nedir?

Cevap: Altın oran, bir uzunluğun eşit olmayan şekilde ikiye bölünmesi sonucunda küçük
parçaların büyük parçaya oranının, büyük parçanın bütüne oranına eşit olmasıdır.

Soru: Doku nedir?

Cevap: Bir nesnenin yüzeyine dokunulduğunda hissedilen, nesnenin doğası hakkında
fikir veren, pürüzler, pürüzsüzlükler, yumuşaklık, sertlik, girinti, çıkıntı gibi özelliklerdir.

Soru: Tasarımda pasif ve durağan etki yaratan yönler hangisidir?

Cevap: Tasarımda yatay yönler çoğunlukla pasif, durağan; dikey yönler ise aktif ve dinamik bir etki bırakır.

Soru: Konum nedir?

Cevap: Konum, kompozisyonda uzak yakın izlenimini yaratarak ögelerin birbiriyle ilişkisi üzerinden oluşan mekânda rengin, şeklin ya da boyutun birbirine göre düzenlenmesidir.

Soru: Espasın tasarımdaki rolü nedir?

Cevap: Tasarımda anlamlı ve estetik bir etki yaratabilmek için boşluk ögesi önemli bir role sahiptir. Espas tasarımı bir arada tutar, derinlik yaratır, bütünlük oluşturabilir, tam tersi olarak monotonluğu kırabilir, bir yandan vurgu ya da hareket sağlarken diğer yandan da dinlendirebilir.

Soru: Kütlesel leke nedir?

Cevap: İki boyutlu düzlemde üç boyutluluk etkisi yaratan lekeler kütlesel leke olarak tanımlanır.

Soru: Damla boya parçası ve iz şeklinde olan lekelere ne ad verilir?

Cevap: Damla boya parçası ve iz şeklinde olan lekelere noktasal lekeler adı verilir.

Soru: Tasarımda uygulamalı ögeler nelerdir?

Cevap: Temsil
Anlam, İçerik
Görsel Anlatı

Soru: TDK’ya göre temsil nedir?

Cevap: Temsil TDK’da bir şeyi belirgin özellikleriyle yansıtma, simgeleme” olarak tanımlanır.

Soru: Göstergebilim nedir?

Cevap: Göstergebilim, yapıtın /görselin tanımlanması, sanatçının ve izleyicinin görme biçimleri ve iki görme biçimi arasındaki dinamik ilişki, etkileşim olarak tanımlanabilir.

Ünite 6

Soru: Rengin algısının oluşabilmesi için gerekli olan şeyler nelerdir?

Cevap: Renk algısının oluşabilmesi için bir ışık kaynağı, bir nesne ve gören bir gözün olması gerekiyor. Bunların sonucu olarak beynimizde oluşmuş olan durum renk algısını
oluşturmaktadır.

Soru: Cisimler ışığı geçirebilme özelliklerine göre kaça ayrılır?

Cevap: Cisimler ışığı geçirip geçirmemelerine göre de üçe ayrılırlar:
• Saydam: Işığı geçiren cisimler,
• Saydam olmayan: Işığı geçirmeyen cisimler ve
• Yarı saydam cisimler.

Soru: Gözle görülebilen ışığın dalga uzunluğu hangi değerler arasındadır?

Cevap: Gözle görülen ışığın dalga uzunluğu 0,000,04-0,000,08sm.arasındadır.

Soru: Güneş ışığı prizmadan geçirildiğinde nasıl bir durum ortaya çıkar?

Cevap: Güneş ışığı tüm renklerin birleşiminden oluşur. Bu ışık, bir prizmadan geçirildiğinde
her renk farklı miktarlarda kırılır ve ortaya gökkuşağı gibi bir tayf çıkar.
Bilimsel olarak ilk kez Isaac Newton tarafından, yapmış olduğu deney sonucu,
renklerin prizma tarafından üretilmediği, güneş ışığının tüm renkleri içinde
barındırdığı sonucuna ulaşmıştır.

Soru: İnsanlar için görünülür spektrum hangi ışıklar arasındadır?

Cevap: İnsanlar için görünülür spektrum, morötesi ışık ile kırmızı ışık arasındadır.

Soru: Rengi görebilmek için gözün işleyişi nasıldır?

Cevap: Gözlerimiz renkleri görmek için retinada ışığı algılayan ve ışığa tepki veren çubuk ve koni isimli iki tür hücre olan fotoreseptörleri kullanır. Farklı koniler, farklı ışık dalga boyları tarafından etkinleştirilir. Koniler uyarıldığında, beynin görsel korteksine sinyaller gönderirler, Konilerde, kırmızı, yeşil ve mavi olmak üzere üç tip foto pigmentler veya renk algılama molekülleri bulunur. Koni tiplerinden her biri, görünür ışığın farklı dalga boylarına karşı hassastır. Beyin, tüm bilgileri işler ve renkli bir görüntüyü bir araya getirir.

Soru: Beyaz ışığı meydana getiren renkler nelerdir?

Cevap: Beyaz ışığı meydana getiren yedi renk şunlardır: Kırmızı, Turuncu, Sarı,
Yeşil, Mavi, Lacivert, Mor.

Soru: Nesnelerin yüzeyinde rengin var olduğunu ve gözlerimizden gelen sıcak bir emisyonla etkinleştirildiğini öne süren Yunan filozof kimdir?

Cevap: Pisagor Yunan matematikçisidir. Nesnelerin yüzeyinde rengin var olduğunu ve gözlerimizden gelen
sıcak bir emisyonla etkinleştirildiğini öne sürmüştür.

Soru: Empedokles, temel renkleri, hangi temel unsurlarla ilişkilendirmiştir?

Cevap: Empedokles, temel renkleri, eski Yunanlılar tarafından kabul edilen temel unsurların her biri ile ilişkilendirmiştir.
• Ateş – beyaz • Hava – sarı • Su – siyah • Toprak – kırmızı

Soru: İlk üç boyutlu renk küresini oluşturan ressam kimdir?

Cevap: Philipp Otto Runge, The Color Sphere adlı kitabında on iki tonu küre biçiminde düzenlemiş, böylece ilk üç boyutlu renk modelini vermiştir.

Soru: Birincil, ikincil ve üçüncül tonların düzenli bir şekilde göründüğü renk çemberinin adı nedir?

Cevap: Kromatik daire: Kromatik daire; birincil, ikincil ve üçüncül tonların düzenli bir şekilde göründüğü
bir renk çemberidir.

Soru: Sıcak renkler nelerdir?

Cevap: Kırmızı, Turuncu, Sarı ve hakim oldukları tonlara sıcak renkler denir.

Soru: Akromatik renkler nelerdir?

Cevap: Siyah, beyaz ve gri renkler akromatiktir. Siyah, beyaz ve değişen grilere dayalı renk şeması kombinasyonlarından oluşur, akromatik renkler nötrdür.

Soru: Değer nedir?

Cevap: Değer, bir rengin açıklığını veya koyuluğunu ifade eder. Değer, bir kompozisyon içinde vurgu oluşturmak ve görsel hiyerarşi oluşturmak için önemli bir araçtır.

Soru: Rengin bağımsız özellikleri nelerdir?

Cevap: Kroma, rengin saflığını ifade eden özelliğidir. Value, bir rengin açıklığı veya koyuluğudur ve
bir rengi, beyaza veya siyaha ne kadar yakın olduğuna göre tanımlar. Kroma ve değer, rengin
bağımsız özellikleridir.

Soru: Gözdeki koni hücrelerin tepki verdiği renk hangileridir?

Cevap: Gözümüzdeki koni hücrelerinin duyarlılığı, mavi yeşil ve kırmızı renge tepki vermektedir. Algılanan tüm renkler, bu üç rengin karışımıyla üretilir.

Soru: Tüm renklerin içinde en görünür renk hangisidir?

Cevap: Mavi, tüm renklerin içinde en görünür olanıdır. Güvenilirliği ve insana huzur veren,
rahatlatıcı etkileri bulunmaktadır.

Soru: Asalet, zenginlik, lüks duygularını çağrıştıran renk hangisidir?

Cevap: Asalet, zenginlik, lüks duygularını çağrıştıran mor renk, hayal gücünü arttırır. Kişilerde konsantrasyonu arttıran, şevk veren bir renktir. Bu rengi seçen kişiler, ruhsallığı dikkate alan, asil ruhlu ve ağır başlı özellikler taşır.

Soru: Kültürel olarak yeşil renk genellikle neyi temsil eder?

Cevap: Yeşil, birçok grubun doğurganlık ve yenilenme ile bağdaştırdığı bir renktir. Birçok kültürde doğanın rengidir. Çevreci partilerin ve organizasyonların rengi olarak kullanılır.

Soru: Çin, Vietnam ve Kore’de ölümün ve yasın rengi hangisidir?

Cevap: Beyaz, Çin, Vietnam ve Kore’de ölümün ve yasın rengidir.

Ünite 7

Soru: Görsel temel tasarım ilkelerinden hangileri bir fikrin biçim kazanmasında tasarımcının anahtarı gibidir?

Cevap: Tasarımcının görsel temel tasarım ilkelerini çok iyi özümsemiş olması gerekir. Bu ilkelerden denge, ritim ve hareket aslında bir fikrin biçim kazanmasında tasarımcının anahtarı gibidir.

Soru: Tasarımda denge nedir?

Cevap: Birçok alanda olduğu gibi görsel iletişim tasarımında denge tasarımın en önemli ilkesidir. Denge, temel olarak tasarım elemanları (nokta, çizgi, leke, boşluk, renk vs.) ve ilkelerinin tasarımcı tarafından bilinçli kullanımından yani mesajın biçimsel işlevle birleşiminin görsel anlatımından doğar. Temel tasarımda kompozisyona katkı sağlayan önemli elamanlardan birisidir.

Soru: Tercihe ve işleve göre denge çeşitleri nelerdir?

Cevap: Tercihe, işleve göre simetrik, asimetrik ve radyal denge gibi adlandırılır.

Soru: Simetrik denge nedir?

Cevap: Simetrik denge; Simetri kavram olarak orantısı eşit ve tam hatta dengelenmiş elemanların bütün içerisindeki yerini ifade eder. İnsan yüzündeki ya da vücudundaki uzuvların yerleşimi tam simetriye güzel bir örnektir.

Soru: Asimetrik denge nedir?

Cevap: Asimetrik denge; 20. yüzyıl başlarında modernizmin sanat ve tasarımı yakından etkilemesi süreciyle başlayan ve simetrinin reddedilmesiyle birlikte geleneksel anlayışlara karşı çıkan sanatçı ve tasarımcılar yüzeyde yeni bir arayışa yöneldiler. Bu anlayışla simetriden uzaklaşarak bütün içerisindeki parçaların farklı biçimdeki oranlarını kullanarak üretimde bulundular. Asimetrik denge olarak adlandırılan bu anlayışla yeni bir optik denge (gözün, tasarım elemanlarıyla oluşturulan ağırlıkta yerçekimi ile ilişkisini görsel olarak dengelemek prensibine dayanır) oluşturulur (Becer, 1997:66).

Soru: Optik denge nedir?

Cevap: Bütün bu denge çeşitleri içerisinde özellikle yazı tasarımı ve tipografide çokça kullanılan birde “optik denge” vardır. Harfler arası boşluklar, satır boşlukları bu optik dengeye göre hazırlanır ve düzenlenir. Özellikle sayısal tipografide bazı fontlarda yer alan ve fontların Türkçe harflerle olan uyum sorunları optik dengeyle çözümlenir. Bu sayede okunurluk artırılır

Soru: Tasarımda hareketi doğuran özellikler nelerdir?

Cevap: Çizgi, renk, motifler gibi görsel unsurların tasarıma kazandırdığı değer içerisinde yön, zıtlık, lekesel zenginlik, espas gibi görsel tasarım elemanlarının değişikliğiyle ortaya konulan her türlü zıtlık hareketi doğurur.

Soru: Tasarım ve sanat dilinde yönlendirici çizgilere ne ad verilir?

Cevap: Tasarım ve sanat dilinde bu yönlendirici çizgilere direksiyon çizgileri denir. Kompozisyon içerisinde sürekli bir devinim ve hareket sağlayan bu çizgiler dikey, yatay, diyagonal hareketlerle ifade edilir.

Soru: Topoloji nedir?

Cevap: Fransız dilinde “topologie” sözcüğünden üretilen topoloji, anlam olarak, geometrik nesnelerin içeriği ile ilgili konuları biçim, form ve büyüklüklerinden farklı olarak ele alan geometri dalıdır. Bilginin nicel ilişkisi yerine nitel başlıklarla tanımlaması yöntemidir.

Soru: Hiyerarşik düzenleme türleri nelerdir?

Cevap: Hiyerarşi, yüzey üzerinde oluşturulan ölçütlere göre farklı yöntemlerle anılır. Bu yöntemler hiyerarşinin yapısal olarak yerleşim biçimi için de belirleyicidir. Bu anlamda 3 tür hiyerarşik düzenlemeden bahsedilebilir: Takip Hiyerarşisi, Merkezî Hiyerarşi, Serbest Hiyerarşi.

Soru: Altın oran nedir?

Cevap: Altın kesim, ilgi merkezi veya 1/3 kuralı gibi isimlerle de anılır. Altın oran bütünün parçayla olan oranı arasındaki matematiksel ilişkiyi ortaya koyan sistematik bir ilişkidir.

Soru: Tasarımda kompozisyon neyi ifade eder?

Cevap: Kompozisyon, bir tasarımdaki ögelerin görsel yapısını ve organizasyonunu ifade eder. Bir bütün oluşturmak için farklı parçaları veya unsurları birleştirme süreciyle ilgilidir. Kompozisyon, bütünü parçalarından daha büyük görmeyi içerir ve tasarımı oluşturan bireysel ögeler kadar önemlidir.

Soru: Görsel tasarımda bütünlüğü sağlayan ilkeler nelerdir?

Cevap: Görsel tasarımda bütünlüğü sağlayan ilkeler yakınlık, tekrar, devamlılık, hizalama ve boşluklar (espas) dır.

Soru: Arntson’a (2012) göre; Görsel iletişim tasarımında kaç tür bütünlük kavramı oluşur?

Cevap: Arntson’a (2012) göre; Görsel iletişim tasarımında iki tür bütünlük kavramı iletişimi oluşur. Entelektüel bütünlük ve görsel bütünlük.

Soru: Entelektüel (tasarım kültürü) bütünlüğün özellikleri nelerdir?

Cevap: Entelektüel(tasarım kültürü) bütünlükte, fikir üretilir ve söz hakimdir. Slogan mesajın ana hattıdır. Gruplandırmayı göz değil akıl yapar.

Soru: Bir kompozisyonda bütünlüğü sağlayan temel varyasyonlar hangileridir?

Cevap: Bir kompozisyonda bütünlüğü sağlayan temel varyasyonlar 3 şekilde ele alınabilir: Durağan Bütünlük, Dinamik Bütünlük, Deneysel Bütünlük.

Soru: Tipografide glif nedir?

Cevap: Tipografide glif, karakterleri yazı içinde temsil ve diğer karakterlerden ayırt eden simgelere verilen addır. Bir karakter tek bir glifle gösterilebildiği gibi, birden fazla karakter de tek bir glifle gösterilebilir.

Soru: Gestalt psikolojisinin çalışma alanı nedir?

Cevap: Gestalt psikolojisi, zihnin karmaşık görsel parçaların toplamından birleşik “bütünler” görme yeteneği olgusuna odaklanır (Almanca’da “Gestalt” bir “şekil” veya “bütün şekil” anlamına gelir). Gestalt psikolojisi, görsel kalıpların algılanmasını inceler ve insanın görsel muhakemesine ve kalıp tanımaya hakim olan çok sayıda tutarlı ilke bulur ve bu ilkeler modern grafik tasarımın çoğunun teorik temelini oluşturur.

Soru: Gestalt Prensipleri veya Gestalt Teorisi olarak bilinen teorilerin önde gelen kurucuları kimlerdir?

Cevap: Almanya’da bir grup psikolog, Gestalt Prensipleri veya Gestalt Teorisi olarak bilinen bir dizi görsel algı teorisi geliştirmiştir. Bu önemli teorilerin önde gelen kurucuları Max Wertheimer, Wolfgang Kohler ve Kurt Koffka’dır.

Soru: Gestalt İlkeleri ile ilgili olarak Wertheimer’in üzerinde ağırlıkla durduğu ilkeler hangileridir?

Cevap: Gestalt Psikolojisi İçin Kaynak Kitap adlı eserinde Ellis, kitabında yer verdiği ve M. Wertheimer’in yazdığı Gestalt Teorisi adlı bölümde “Bütün parçalardan oluşur ancak parçalar bütünü tanımlamakta görevini tam olarak yerine getirmeyebilir”. Temelde bu problem üzerine kurulan bir teoridir. Bu amaçla yola çıkan Wertheimer: 5 farklı ilke üzerinde ağırlıkla durmuştur:Benzerlik, Yakınlık, Yön, Tamamlama ve Şekil-Zemin İlişkisi. Bu ilkeler ağırlıklı üç kavram olan bilgi, duyu ve algı üzerinden şekillenir(T.N.A.Graphic Design, 2011:150).

Ünite 8

Soru: Sanat ve tasarım alanında üçüncü boyuta ilişkin derinlik algısı nasıl üretilebilmektedir?

Cevap: Sanat ve tasarım alanında üçüncü boyuta ilişkin derinlik algısı hem geleneksel metotlara dayalı çeşitli teknik uygulama biçimleri hem de dijital üretim teknolojileriyle üretilebilmektedir.

Soru: Dünyayı hangi boyutlarıyla algılarız?

Cevap: Dünyayı üç boyutlu olarak algılarız. Bu üç boyuttan birincisi genişlik ikincisi yükseklik üçüncüsü ise derinliktir.

Soru: Dünyayı üç boyutlu olarak algılamamızı sağlayan şey nedir?

Cevap: Dünyayı üç boyutlu olarak algılamamızı sağlayan gözlerimiz ve beynimizin çalışma şeklidir. Gözlerimiz arasında 5-6 cm kadar bir mesafe vardır ve bir objeye baktığımızda iki gözümüz de farklı açılardan iki görüntü kaydeder ve beynimize bu iki görüntüyü gönderir. Beynimiz bu iki görüntüyü doğru şekilde birleştirir ve 3 boyutlu bir görüntü oluşturur.

Soru: Atmosferik perspektif nedir?

Cevap: Parlaklık dereceleri, doku dereceleri, renk saturasyonu ve sıcak-soğuk renk manipülasyonu gibi tekniklerle yaratılan derinlik illüzyonuna atmosferik perspektif (hava perspektifi) denilmektedir.

Soru: İnsan gözüne en yakın ve gerçekçi sonuçlar veren perspektif türü hangisidir?

Cevap: İnsan gözüne en yakın ve gerçekçi sonuçlar veren perspektif türü merkezî (konik) perspektiftir.

Soru: Her iki gözün eş zamanlı ve koordineli olarak aynı görsel hedefe kilitlenerek görmeyi gerçekleştirmesine ne ad verilir?

Cevap: Bir görüntünün oluşumunda tek gözün devrede olmasına monoküler, iki gözün devrede olmasına binoküler, her iki gözün eş zamanlı ve koordineli olarak aynı görsel hedefe kilitlenerek görmeyi gerçekleştirmesine “binoküler görme” denilmektedir.

Soru: Optik Sanat ya da Op-Art nedir?

Cevap: Batı sanatının Rönesans’tan beri iki boyutlu resim düzlemi içerisinde vermeye çalıştığı üçüncü boyut etkisinin soyut sanatta çıkan en uç noktası olan Optik Sanat ya da Op-Art ise 1960’larda ortaya çıkmıştır. Optik Sanat II. Dünya Savaşı sonrasında geçerli olan “post painterly” (geç resimsel) anlayışa karşıt olarak Avrupa’da ortaya çıkmış bir akımdır. Akımın ilk hareketi 1950’li yılların başlangıcında tek başına ya da grup hâlinde birkaç sanatçının soyut geometrik sanatta olduğu gibi ‘informel’in ötesine geçebilmek ve bir Neo Dadaist görüşün canlanmasını önlemek üzere getirdikleri önerilerle başlamıştır.

Soru: Algı yanılsaması nasıl gerçekleşir?

Cevap: Algı yanılsaması derinlik, uzam, biçim, hareket ve renk unsurlarının üç boyutlu tasarımın elde edilmesi için bilinçli bir şekilde bir araya getirilmesiyle gerçekleşir (Timur & Keş, 2016).

Soru: ‘Sanal gerçeklik’ ya da ‘sanal mekân’ olarak ifade edilen terimi ilk olarak kim ve nerede kullanmıştır?

Cevap: Literatürde sanallık ya da sanal gerçeklik olarak çevirebileceğimiz virtüellik kavramının farklı tanımlarına rastlamak mümkündür. Kavramın ortaya çıkışı 1950’lere Ray Bradbury’e kadar uzandığı çeşitli kaynaklarda geçer ancak ‘sanal gerçeklik’ ya da ‘sanal mekân’ olarak ifade edilen terimi ilk olarak William Gibson, 1984 yılında yazdığı Neuromancer isimli romanında kullanmıştır.

Soru: McLuhan, teknoloji ve insan duyuları arasındaki ilişkiyi nasıl tarif eder?

Cevap: McLuhan’a göre teknoloji, insan duyularından herhangi bir tanesini öne çıkmaya zorlar; aynı anda öteki duygular ise ya zayıflatılır ya da geçici olarak tümüyle ortadan kaldırılır (McLuhan & Powers, 2001).

Soru: Sanal gerçeklik nedir?

Cevap: Sanal gerçeklik gerçek bir hayatın bilgisayar tarafından üç boyutlu olarak oluşturulan kopyası anlamına gelir. Sanal gerçeklik bilgisayarlar aracılığıyla sayısal olarak tasarlanan üç boyutlu simülasyonların özel donanımlarla deneyimlenebildiği ve insana gerçek yanılmasını en üst düzeyde yaşatan kurgusal ortamlardır.

Soru: “Stereoskopik 3D” nedir?

Cevap: Stereoskopik 3D en basit düzeyde kullanıcılarına iki göz için farklı görüntü sinyallerinin gösterilmesiyle izlenilen görselin üç boyutlu şekilde algılanmasıdır.

Soru: “Stereoskopik 3D” ilk defa kim tarafından uygulanmıştır?

Cevap: Stereoskopik 3D ilk defa 1890’ların sonunda İngiliz film yapımcısı William Friese Greene tarafından uygulanmıştır.

Soru: Artırılmış gerçeklik ile Sanal gerçeklik arasındaki temel fark nedir?

Cevap: Artırılmış gerçeklik ile Sanal gerçeklik arasındaki temel fark, gerçeğe görsel erişimdir. Sanal gerçeklik kullanıcıların gözlerini tam anlamıyla kapatarak gerçek dünyaya görsel erişimi kısıtlar. Artırılmış gerçeklik ise gerçek dünya ile deneyimi etkileşimli bir hâle getirmeyi hedefler.

Soru: Artırılmış gerçekliğin sanal gerçeklik teknolojileri ile uyumlaştırılmış ileri boyutuna ne ad verilir?

Cevap: Artırılmış gerçekliğin sanal gerçeklik teknolojileri ile uyumlaştırılmış ileri boyutuna karma gerçeklik (ing.mixed reality) denir. Karma gerçeklik bilgisayar destekli verilerin görsel, işitsel, dokunsal, kokusal duyular ile bunları işleyen somatik sinir sistemi ile etkileşime girebilmesine olanak tanıyan yeni bir deneyim biçimidir (İpek, 2020).

Soru: Camın bütün görsel sanat alanlarında tercih edilen bir uygulama malzemesi olmasının sebebi nedir?

Cevap: Özellikle cam, mekân ve ışıkla en iyi tepkimeye giren malzeme olması sebebiyle de ısıl işlem görerek ya da görmeden bütün görsel sanat alanlarında tercih edilen bir uygulama malzemesi olmuştur (Timur & Keş, 2016).

Soru: Agamograph nedir?

Cevap: Merceksi olarak da bilinen agamograph, ona farklı açılardan baktığınızda değişen optik illüzyonlar yaratan bir sanat formu olarak ortaya çıkmıştır.

Soru: Lentiküler baskı nedir?

Cevap: Lentiküler baskı, (ing. lenticular print) lentiküler lenslerin (3 boyutlu ekranlar için de kullanılan bir teknoloji), derinlik yanılsaması veya farklı açılardan bakıldığında değişme veya hareket etme yeteneği olan basılı görüntüler üretmek için kullanıldığı bir teknolojidir.

Soru: Günümüz sanal ve artırılmış gerçeklik sistemlerinde bulunan donanımlar nelerdir?

Cevap: Günümüz sanal ve artırılmış gerçeklik sistemlerinde bulunan donanımlar şunlardır (İpek, 2020): 1. Ekranlar: HMD ve OHMD, 2. Gözlükler: Akıllı Gözlük 3. Baş Üzeri Gösterge: HUD 4. El Cihazları: Tabletler ve Telefonlar 5. Uzamsal Sistemler: Projeksiyon 6. Hareket Takibi: Sensörler (Giyilebilir teknoloj) 7. Bilgisayar’dır.

Soru: Avatar nedir?

Cevap: Avatar: Etimolojik olarak Hint mitolojisinde tanrıların yeryüzündeki simgeleri anlamına gelen sözcük günümüz sosyal medya mecralarında insanları temsil eden küçük boyutlu görselleri ifade etmek için kullanılır.